గురువు, లఘువు అంటే ఏమిటి?
లఘువు (I) ఒక మాత్ర కాలంలో పలికే అక్షరం. గురువు (U) రెండు మాత్రల కాలంలో పలికే అక్షరం. గురువును Uతో, లఘువును Iతో సూచిస్తారు.
గురువు–లఘువు గుర్తింపు
దీర్ఘ స్వరం → గురువు
ఆ, ఈ, ఊ, ఏ, ఐ, ఓ, ఔ వంటి దీర్ఘ స్వరాలు ఉన్న అక్షరాలు గురువులు.
హ్రస్వ స్వరం → లఘువు
అ, ఇ, ఉ, ఋ, ఌ, ఎ, ఒ వంటి హ్రస్వ స్వరాలు ఉన్న అక్షరాలు సాధారణంగా లఘువులు; సంయుక్తాక్షరం ముందు లేదా ం / ః ఉన్నప్పుడు గురువులు అవుతాయి.
అనుస్వారం / విసర్గ → గురువు
అక్షరానికి ం లేదా ః వచ్చినప్పుడు అది గురువుగా పరిగణించబడుతుంది. ఉదా: కం, దుఃఖం.
సంయుక్తాక్షరం ముందు → గురువు
ద్విత్వ లేదా సంయుక్తాక్షరానికి ముందున్న హ్రస్వాక్షరం సాధారణంగా గురువు అవుతుంది; సంయుక్తాక్షరమే తప్పనిసరిగా గురువు కాదు. అక్క = అ (U) + క్క (I); మంత్రి = మం (U) + త్రి (I).
గుర్తుంచుకోవాల్సిన సూచనలు
- పాదాంత లఘువును కొన్ని ఛందస్సుల్లో నియమం అనుమతించినప్పుడు మాత్రమే గురువుగా స్వీకరిస్తారు; ప్రతిచోటా కాదు.
- అరుదుగా వాడే ౠ, ౡ కూడా దీర్ఘ స్వరాలే; ఒక గురువుకు రెండు మాత్రలు, ఒక లఘువుకు ఒక మాత్ర.
- పొల్లు హల్లుతో ముగిసిన అక్షరం గురువు: కన్ = U. చివరి న్‌ను విడిగా అక్షరంగా లెక్కించరు.
- అక్షర రూపం కంటే ఉచ్చారణ కాలమే నిర్ణయంలో ముఖ్యమైనది.
- గురు–లఘు వరుసను మూడు అక్షరాల చొప్పున విభజిస్తే గణాలు తెలుస్తాయి.
చిన్న ఉదాహరణ
“శ్రీరామ” వంటి పదాన్ని అక్షరాలుగా విడదీసి, ప్రతి అక్షరపు ఉచ్చారణ కాలాన్ని పరిశీలించి U / I క్రమాన్ని రాయాలి.
U · U · I