ఛందస్సు ప్రాథమిక పాఠం

గురు–లఘు నియమాలు

Guru and Laghu in Telugu Prosody

పద్యంలోని ప్రతి అక్షరాన్ని పలకడానికి పట్టే కాలాన్ని బట్టి గురువు లేదా లఘువుగా గుర్తిస్తారు. ఈ విభజనే గణాలకూ, ఛందస్సు నిర్ణయానికీ పునాది.

గురువు, లఘువు అంటే ఏమిటి?

లఘువు (I) ఒక మాత్ర కాలంలో పలికే అక్షరం. గురువు (U) రెండు మాత్రల కాలంలో పలికే అక్షరం. గురువును Uతో, లఘువును Iతో సూచిస్తారు.

గురువు–లఘువు గుర్తింపు

దీర్ఘ స్వరం → గురువు

ఆ, ఈ, ఊ, ఏ, ఐ, ఓ, ఔ వంటి దీర్ఘ స్వరాలు ఉన్న అక్షరాలు గురువులు.

హ్రస్వ స్వరం → లఘువు

అ, ఇ, ఉ, ఋ, ఎ, ఒ వంటి హ్రస్వ స్వరాలు ఉన్న అక్షరాలు సాధారణంగా లఘువులు.

అనుస్వారం / విసర్గ → గురువు

అక్షరానికి ం లేదా ః వచ్చినప్పుడు అది గురువుగా పరిగణించబడుతుంది. ఉదా: కం, దుఃఖం.

సంయుక్తాక్షరం ముందు → గురువు

ద్విత్వ లేదా సంయుక్తాక్షరానికి ముందున్న హ్రస్వాక్షరం సాధారణంగా గురువు అవుతుంది. ఉదా: అక్క, మంత్రి.

గుర్తుంచుకోవాల్సిన సూచనలు

  • పాదం చివర ఉన్న లఘువును అవసరానుసారం గురువుగా స్వీకరించే సంప్రదాయం ఉంది.
  • అక్షర రూపం కంటే ఉచ్చారణ కాలమే నిర్ణయంలో ముఖ్యమైనది.
  • గురు–లఘు వరుసను మూడు అక్షరాల చొప్పున విభజిస్తే గణాలు తెలుస్తాయి.

చిన్న ఉదాహరణ

“శ్రీరామ” వంటి పదాన్ని అక్షరాలుగా విడదీసి, ప్రతి అక్షరపు ఉచ్చారణ కాలాన్ని పరిశీలించి U / I క్రమాన్ని రాయాలి.
U · U · I