స్మరణ సూత్రం
య · మా · తా · రా · జ · భా · న · స · ల · గం
ప్రతి అక్షరం నుండి వరుసగా మూడు అక్షరాలు తీసుకుంటే ఆ గణపు గురు–లఘు రూపం వస్తుంది. చివరి ల, గ ఒక్క అక్షర గణాలు.
త్రికాక్షర గణాల పట్టిక
య గణం
I U U
ఆది లఘువు
మ గణం
U U U
మూడు గురువులు
త గణం
U U I
అంత్య లఘువు
ర గణం
U I U
మధ్య లఘువు
జ గణం
I U I
మధ్య గురువు
భ గణం
U I I
ఆది గురువు
న గణం
I I I
మూడు లఘువులు
స గణం
I I U
అంత్య గురువు
సంకేతాలు
U = గురువు (రెండు మాత్రలు), I = లఘువు (ఒక మాత్ర). మూడు అక్షరాల క్రమాన్ని చూసి తగిన గణం పేరును నిర్ణయిస్తారు.
తెలుగు జాతి గణాలు
సూర్య గణాలు: న (III), హ/గల (UI). ఇంద్ర గణాలు: నగ (IIIU), సల (IIUI), నల (IIII), భ (UII), ర (UIU), త (UUI). కందం, ఆటవెలది, తేటగీతి వంటి పద్యాల్లో ఇవి ఉపయోగపడతాయి.