ఛందస్సు ప్రధాన భాగాలు
అక్షరం · మాత్ర
ఉచ్చారణలో వినిపించే అక్షర భాగం; దాని కాల పరిమాణమే మాత్ర.
గురు · లఘు
ఒక మాత్ర అక్షరం లఘువు; రెండు మాత్రల అక్షరం గురువు.
గణం
గురు–లఘువుల నిర్దిష్ట సమూహమే గణం. వృత్త పద్యాల్లో సాధారణంగా మూడు అక్షరాల గణాలు వాడతారు.
యతి · ప్రాస
పాదం మధ్యలో లయబద్ధ విరామం యతి; ప్రతి పాదంలో నియమిత స్థానంలో ధ్వని సామ్యం ప్రాస.
ఛందస్సుల ప్రధాన విభాగాలు
పద్యాన్ని పరిశీలించే క్రమం
- పద్యాన్ని పాదాలుగా విడగొట్టాలి.
- ప్రతి పాదంలోని అక్షరాలను గుర్తించాలి.
- వాటిని గురు–లఘువులుగా విభజించాలి.
- గణ క్రమాన్ని ఏర్పరచాలి.
- యతి, ప్రాస స్థానాలను పరిశీలించాలి.
లయే ప్రాణం
నియమం కవిత్వాన్ని బంధించదు; భావానికి వినిపించే రూపాన్ని, పఠనానికి సహజమైన నడకను ఇస్తుంది.